Bộ VHTTDL khảo sát thực tế về công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tại Bắc Ninh: Tiếp cận trực tiếp từ cơ sở để chuyển đổi cách làm, đổi mới tư duy

VHO- Là địa phương đầu tiên và duy nhất trên cả nước thực hiện chính sách hỗ trợ hằng tháng cho các nghệ nhân của các loại hình di sản đã được UNESCO vinh danh, Bắc Ninh đang làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. Trong buổi làm việc với tỉnh Bắc Ninh vào ngày 26.2 vừa qua, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đã biểu dương cách làm đầy sáng tạo của Bắc Ninh. Đồng thời đánh giá cao việc Bắc Ninh dành nhiều nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng và Đoàn công tác thăm Trung tâm bảo tồn tranh Dân gian Đông Hồ và xem các nghệ nhân trình diễn nghề làm tranh Đông Hồ

 Cùng tham gia Đoàn công tác của Bộ VHTTDL còn có các Thứ trưởng: Tạ Quang Đông, Hoàng Đạo Cương và lãnh đạo các Tổng cục, Cục, Vụ, đơn vị chức năng. Tiếp và làm việc với đoàn có Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư tỉnh Bắc Ninh Đào Hồng Lan; Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Hương Giang; Phó Chủ tịch thường trực tỉnh Vương Quốc Tuấn.

Đổi mới cách tiếp cận, quản lý văn hóa

Trả lời phỏng vấn của Báo Văn Hóa, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Vương Quốc Tuấn cho biết, trong những năm qua Bắc Ninh là địa phương đi đầu cả nước trong việc sớm ban hành và triển khai thực hiện các chủ trương, cơ chế, chính sách về VHTTDL. Trong đó với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tỉnh đã ban hành Nghị quyết về việc quy định hỗ trợ kinh phí hoạt động đối với làng Quan họ gốc, làng Quan họ thực hành trong tỉnh; mức quà tặng cho các làng Quan họ gốc ngoài tỉnh, các CLB dân ca Quan họ Bắc Ninh và ngoài tỉnh… Đặc biệt, Bắc Ninh là tỉnh đi đầu cả nước trong việc xây dựng cơ chế chính sách tôn vinh đãi ngộ đối với nghệ nhân di sản văn hóa, qua đó, góp phần tạo động lực cho các nghệ nhân tiếp tục nuôi dưỡng đam mê, nhiệt huyết, cống hiến tài năng cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Tỉnh dành hàng trăm tỉ đồng từ ngân sách để đầu tư hỗ trợ xây dựng các thiết chế văn hóa, các trang thiết bị liên quan trực tiếp đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, trong đó có phục dựng các Nhà chứa Quan họ tại các làng Quan họ gốc tiêu biểu; đầu tư xây dựng sân khấu thực cảnh cho lễ hội vùng Lim; xây dựng Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh tại khu vực Thủy Tổ Quan họ…

Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Ảnh cũng cho biết thêm, đến nay, tỉnh Bắc Ninh đã triển khai thực hiện ghi nhận, tôn vinh 91 nghệ nhân, trong đó có 4 nghệ nhân nhân dân, 18 nghệ nhân ưu tú (được Nhà nước phong tặng) và 69 nghệ nhân ở các lĩnh vực, loại hình di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Ninh. Theo đó, các nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bắc Ninh được tặng tiền thưởng một lần bằng 7 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định. Đối với nghệ nhân trong loại hình di sản được UNESCO vinh danh được hưởng thêm chế độ đãi ngộ, gồm được hưởng số tiền trợ cấp hằng tháng bằng một lần mức lương cơ sở; được ngân sách tỉnh hỗ trợ mức phí tham gia BHYT hằng năm; khi mất, được hưởng chế độ mai táng phí như đối với công chức, viên chức nhà nước.

 Bộ trưởng và Đoàn công tác thăm công trình Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh

Những nghệ nhân tỉnh Bắc Ninh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú được hưởng chế độ khen thưởng theo quy định của Nhà nước. Trường hợp Nhà nước không có chế độ đãi ngộ (trợ cấp hằng tháng, bảo hiểm y tế, mai táng phí…), nghệ nhân đó được hưởng chế độ đãi ngộ của tỉnh Bắc Ninh với mức trợ cấp hằng tháng bằng 1,5 lần mức lương tối thiểu đối với Nghệ nhân Ưu tú, 2 lần mức lương tối thiểu đối với Nghệ nhân Nhân dân và được hưởng chế độ bảo hiểm y tế, mai táng phí... “Với 44 làng Quan họ gốc, mỗi năm tỉnh hỗ trợ 30 triệu/làng và với 150 làng Quan họ thực hành, tỉnh hỗ trợ 20 triệu đồng/ làng; mỗi năm hỗ trợ 20 triệu đồng đối với các CLB Quan họ”, Phó Giám đốc Nguyễn Văn Ảnh cho biết.

Đánh giá cao cách làm sáng tạo của Bắc Ninh, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho rằng việc Bắc Ninh tạo cơ chế, chính sách để hằng tháng các nghệ nhân đều được hưởng lương cho thấy tỉnh đã dám làm, dám chịu trách nhiệm, nhất là HĐND tỉnh đã có những quyết sách riêng bằng cơ chế của địa phương, theo đúng thẩm quyền. Từ đó khuyến khích, tạo động lực để không chỉ các nghệ nhân mà người dân Bắc Ninh cũng đặc biệt quan tâm gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh.

Bộ trưởng cho rằng cách làm này đáng để các đơn vị trong Bộ tham chiếu để từ đó tham mưu cho các cấp có thẩm quyền các cơ chế, chính sách sát thực. “Trong đoàn làm việc hôm nay có đại diện Cục Di sản, Cục Văn hóa cơ sở… Mục đích của Đoàn công tác là được khảo sát, tiếp cận thực tiễn, “nhìn tận mắt, sờ tận tay” để đổi mới cách tiếp cận, cách làm, chuyển từ tư duy làm văn hóa sang quản lý nhà nước về văn hóa, phát hiện các “điểm nghẽn” để xây dựng cơ chế chính sách bám sát thực tiễn”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Phải giải được bài toán giữa đầu tư và khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa

 Dâng hương và khảo sát tình hình thực tế tại Di tích lịch sử quốc gia Đền Vua Bà

Cũng theo Phó Chủ tịch thường trực tỉnh Bắc Ninh Vương Quốc Tuấn, về di sản văn hóa phi vật thể, những năm qua tỉnh Bắc Ninh đã hỗ trợ kinh phí tu bổ chống xuống cấp gần 700 lượt di tích với kinh phí hàng trăm tỉ đồng. Riêng giai đoạn từ năm 2011- 2022, Sở VHTTDL thực hiện 22 dự án trùng tu, tu bổ các di tích, tổng kinh phí trên 450 tỉ đồng. Ngoài ra, các địa phương còn huy động từ nguồn vốn xã hội hóa hàng ngàn tỉ đồng để thực hiện công tác tu bổ, chống xuống cấp di tích.

Trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể, thực hiện cam kết với UNESCO, trong những năm qua tỉnh Bắc Ninh đã triển khai thực hiện nhiều đề án, dự án, chương trình nhằm bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa, đặc biệt là dân ca Quan họ Bắc Ninh. Theo đó, tỉnh đã đầu tư hàng trăm tỉ đồng, tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu về các loại hình di sản văn hóa, hỗ trợ đầu tư tu bổ, xây dựng thiết chế văn hóa và đầu tư trang thiết bị liên quan phục vụ nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Về hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao, các công trình văn hóa, thể thao cấp tỉnh được ưu tiên xây dựng ở vị trí trung tâm, thuận lợi cho sinh hoạt của nhân dân, kiến trúc hiện đại, bền vững phù hợp với đặc trưng văn hóa Bắc Ninh - Kinh Bắc, quy mô xây dựng tương xứng với sự phát triển về kinh tế, xã hội của tỉnh; các trang thiết bị chuyên dùng được đầu tư đảm bảo đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phục vụ cho các hoạt động văn hóa, TDTT, vui chơi giải trí cho nhân dân, đáp ứng yêu cầu đăng cai tổ chức các hoạt động cấp quốc gia, quốc tế. Trong số các thiết chế văn hóa của Bắc Ninh, đáng chú ý là Trung tâm bảo tồn tranh Đông Hồ vừa hoàn thành với kinh phí đầu tư khoảng 100 tỉ đồng và Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh với kinh phí đầu tư lên tới 300 tỉ đồng.

Bắc Ninh là tỉnh đi đầu cả nước trong việc xây dựng cơ chế chính sách tôn vinh đãi ngộ đối với nghệ nhân di sản văn hóa, nhất là di sản văn hoá Quan họ Ảnh: TRẦN HUẤN

 Bộ trưởng và Đoàn công tác với các liền anh, liền chị sau khi dự chương trình nghệ thuật dân ca Quan họ Bắc Ninh

Đánh giá cao việc đầu tư cho các thiết chế văn hóa của tỉnh Bắc Ninh, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng lưu ý, tỉnh đầu tư đã tốt nhưng cũng phải tính đến việc sử dụng, phát huy các thiết chế như nào cho hiệu quả, tránh lãng phí. “Đó là bài toán khó giữa đầu tư cho các thiết chế và việc khai thác sử dụng sao cho hiệu quả”, Bộ trưởng nói.

Cũng theo Bộ trưởng, văn hóa được tiếp cận theo nghĩa rộng, tác động đến nhiều ngành, nhưng văn hóa phải bắt nguồn từ cơ sở, từ gia đình, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp… “Vừa qua, tỉ lệ gia đình đạt chuẩn văn hóa của tỉnh đạt trên 90%, đó là điều rất đáng mừng. Nhưng trong năm nay, tôi đề nghị tỉnh chỉ đạo Sở VHTTDL cụ thể hóa đề án Năm môi trường văn hóa cơ sở, theo chủ đề công tác năm của Bộ. Môi trường văn hóa phải được làm điểm, trong đó, phải tập trung xây dựng những mô hình làng văn hóa tiêu biểu trong việc giữ gìn dân ca Quan họ, gia đình không có bạo lực gia đình, sẵn sàng tham gia các hoạt động văn hóa do địa phương phát động”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, Bắc Ninh là tỉnh có nhiều khu công nghiệp, vì thế tỉnh cần làm việc với các Tập đoàn, nhà đầu tư để xây dựng các thiết chế văn hóa trong khu công nghiệp, đảm bảo nhu cầu hưởng thụ văn hóa cho các công nhân. Bộ VHTTDL đã ký kết với Tổng Liên đoàn Lao động 12 chỉ tiêu, vì thế hy vọng tỉnh triển khai 2 chỉ tiêu về việc tuân thủ pháp luật và có trách nhiệm xã hội đối với các doanh nghiệp, nhà đầu tư trên địa bàn. Có như vậy mới giúp cho doanh nghiệp đi theo hướng doanh nghiệp, doanh nhân văn hóa.

Đánh giá cao ý kiến của Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Tỉnh ủy Bắc Ninh Đào Hồng Lan cho rằng những gợi mở đó sẽ là định hướng tốt để giúp địa phương tháo được nút thắt, phát huy bề dầy văn hóa truyền thống, trước mắt sẽ là việc ban hành Nghị quyết riêng về phát triển văn hóa.

Mục đích của Đoàn công tác là được khảo sát, tiếp cận thực tiễn, “nhìn tận mắt, sờ tận tay” để đổi mới cách tiếp cận, cách làm, chuyển từ tư duy làm văn hóa sang quản lý nhà nước về văn hóa, phát hiện các “điểm nghẽn” để xây dựng cơ chế chính sách bám sát thực tiễn. (Bộ trưởng NGUYỄN VĂN HÙNG)

 THU SÂM; ảnh: TRẦN HUẤN